Mentoulles: giochi, lavori, infanzia

Ecco un interessante contributo di Mauro Martin, che ci permette di analizzare insieme la parlata di Mentoulles, frazione del comune di Fenestrelle, in Alta Val Chisone (TO).
Il tema principale dell'estratto è il passato, soprattutto l'infanzia.
Ma non si parla tanto di scuola o passatempi, bensì di lavoro! Vengono infatti ricordati i lavoretti che i più piccoli facevano per dare una mano ai grandi, in casa come fuori, nei boschi, nei prati.
Scopriamo un'infanzia diversa da quella a cui i  giovani d'oggi sono abituati ma ricca di esperienze e ricordi unici nel loro genere. 
Lavori e piccole responsabilità vissute dai più piccoli come avventure, portati avanti con il sorriso e tanto entusiasmo.
Nell'ultima parte però veniamo a conoscenza anche dell'importantissima componente ludica dell'infanzia dei piccoli di Mentoulles. Non si tratta di semplici giocattoli, ma di vere e proprie invenzioni composte per lo più da elementi naturali, oppure da oggetti di uso comune. Perchè non prendere spunto per ricreare alcuni di questi giocattoli? Il divertimento è assicurato!

Name Play Size Duration
Giochi, lavori, infanzia
Rossella Prot

4.8 MB 5:15 min

Alouro cant nouz autri d'uvèrn souvent, ou fasiònn ën fuec, nouz aviònn jò ën poutagè, ën poualë. Iquì su on faziònn tottë la cuisinë, përché ël gas nouz el pâ agueù fina â ën baròn plû tard. Alourë për fâ cuèrë ën frizë ëd pâtë éesuitë ën frizë ëd sobbre nt 1 alumâ ël poualë e â lh'anavë d' boc. E për alumâ 'l poutagè ou douvravou lâ chabrèllha, le pigne. Nouz autri la dëmandòn la chabrèllha sabbou pâ përchè, nh'â quë lâ mandou lâ coucouna.

Alourë ën travòlh da méenô l'èrë quelquì d'anâ arbatâ lâ chabrèllha. Il nou dounavou ën bénno, ën cabasò pchitto e ou partiònn mi aboù mon couzin î anavou di'l bôc. Ou s'amuzavou tottë la matin e pei cant l'èrë oura d' tournô nouz aviònn si e no doua pignô.

Alourë nou së arivavou a méezon pei nou rouzavou, pei 'louro partiònn për n'aut’ viègge, nou culhavou ën po' 'd mèi e avanti pariè. Ma â l'èrë ën bounnë manierë da pasâ la matin.

Èuro së mandësso lou méenô da soués di'l bôc à arbatâ lâ chabrèllha il ou butou dins përchè... Ma en2 dirë unë chozo. Ouz aviònn ën baròn 'd méi nouz autri ël sens da dangè, d' soc qui l’an èurë. Ou sabiònn soc l'èrë ën viprë, ou sabiòn soc l'èrë ën rouchè, ou sabiònn soc l'èrë lou bosou, lâ ronza, e tottë la choza pouiònn capitâ, përchè ouz aviònn vitë, toujourn vitë. Nouz autri, për ezemplë, mi lâ vipra, i nouz ònn moutrà a la teô. E mi për gaerë d' témp countinuavou, cant l'àec vitë ën porë viprë, alè! Patàc! Patàc! Ën lhi pensèn ben su, dizou: së voc ën vièggë ën gir përchè dèu lâ teô? Il pô fâ soun chamin e mi ël méounn, no? Epurë ën viegge âl èrë educasiounn. Përchè? Përchè l'èrë ën dangè e alourë, ventë il tiô. En l’ouro d' béstia coumà la lh'à èuro dë chervi, lh'à pâ nhanca ël nom ën patouà ëd chèrv, e caprieul. la lh'èrë pô. Amens mi ël sabbou pô. Përchè, përchè cant l'èrou méenô nh'èrë pâ gî. Lh'èrë la voëp, la nèut 3, la fèinë, tout d'autra béstia ma la lh'èrë pâ stou séevagë. Përchè la lh'èrë lâ vaccha, e se il fèssou îtô, ilz ariou pâ vengu eh! Përchè tout ël bôc, tottë l'èrbë î douviou servî për lâ bèstia, për lâ bèstia domêtia.

N'autrë travalh qu’î nou faziònn fâ du prinn4 al èrë anâ éepeiriô, la sariò dirë arbatâ lâ pèira din lou prô qui douviann ésë seô. Aloura ën cavagnot, pei si anavou ilòe a culhî lâ pèira lâ pourtâ à clapiè.

La lh'èrë ëd pèira, la lh'èrë dë toc 'd bôc. Pei la lh'èrë, veniou cò la mamma o la nonna aboù nouz autri, ‘boù5 soun râtèl, la spataravou lâ mountagna dâ derbons. Përchè cant îl aribavou à seô së lh'èrë pâ clâ choza eisì, faziònn ën baròn plù vittë. Si prenniòn ën pèirë, aboù ‘l dòlh, i faziònn bèrch, a talh pâ mèi, ventë së fermô, ventë tornë ël martlô. E perdrë n'ourë, magara cant l'èe proppi ël boun quë siònn ënchamin â seò, e quél qui al èrë n'autre travòlh.

Ou se non ou faziònn, cant î bagnavou lou prô, nou faziònn îtâ iquì a gardà cant l’ésegoirë, cioè la pèira qu'aviou fait sourtì l'aeguë da biòe, e la mandavë avòl dâ prô, mandavou gardô cant l'aeguë l’èrë ribà â fòns, meirâ l’ésegoirë ën pô plû arant, për nen bagnà n'aut toc. Përchè lh'èrë 'd travaus, ën faziònn perdrë ën baròn d' tèmp â grans.

Ecco pei nouz autri cant ou s'amuzavou, ou faziònn cò lou juoc d'imaginasions. S’ouz aviònn dou soudatins, ou se non ou faziònn ën barquètta ëd bôc, aboù la rûccha dâ pin qu’î së talh ben. E cant pei siouc vengueù ën pô plû grant quë ‘boù mon coutèl, faziouc jo d'autra choza për moun conth. Lh'èrou boun a fâ l'arco, ou se non a fâ la flécchë.

E pei ou saviònn fâ cò d'autri juocs. Ën faziònn ën cherboutanë, ou pleiònn la plantoursinë, l'éez ënèrbë quë créis di'l prà, fâ ën chambë ën pô gròs aboù ël pèrtû di'l mèi. Alourë la faziònn ën cherboutanë, talhà dë dran ël group e ou douvravou cmà proiettili la grana d'éirë, l'edera.

Oppure n'autre juoc qu i saviònn fâ l'èrë l’eguisarèllo. Èuro Î s'amuzou tout aboù lou canons â d'aeguë no? E il ònn d' machina d' plastica e tirou l'aeguë da sì lai. Ma nouz autri cò l'aviònn. Ou preniònn ën toc ed sèuc, sambuco, qu'a ën baròn ëd miaue, gròsë, e aboù ën fil ëd fèr, aboù ën fèr, ou faziònn sourtì la miaue, peui ou preniònn ën bâtounèt d’ouagnè qu’ël pasèssë dins just, e à la simmë lh'ën virounavou ën poc dë fiés, ouz anavou prendrë ën poc dë lònë, fâ dounâ ën toc d' lònë da la nonno, lh'ën virounavou quée toc ëd lònë ën magnèrë quë la fazèssë cmà në stantuffo. Dël'autre caerë, ou preniònn ën touquetin plû pchit d’ouagnè, ou faziònn ën pèrtù plû pchit, ou plantavou dins ben fort pei ouz anavou â bachas.....Ouz aspiravou l'aeguë e peui ou faziònn la batallhë aboù l’ eguisarèllo, on la mandavou... lo schizzo, la sariò.

Rossella Prot

1 nt : contrazione di ventòvë (c'era bisogno di - bisognava)

2en : contrazione di ventë (bisogna – si deve)

3 la nèut : la nottola

4du prinn : potrebbe essere la contrazione di “du printemps” oppure è la pronuncia distorta di “dë primmë”. Si intende comunque “in primavera”.

5'boù : contrazione di aboù, “con”.

   

Newsletter  

   

Login Form  

   

Chi e' online  

Abbiamo 21 visitatori e nessun utente online

   

Statistiche  

Utenti registrati
630
Articoli
424
Web Links
18
Visite agli articoli
1243297
   
© La Valaddo - Codice Fiscale 94511020011 - Partita IVA 05342380010